Wetten & Etiketten

Allergenenwetgeving
De fabrikant is verplicht de veertien meest voorkomende allergenen, die bekend staan vanwege hun relatie met voedselovergevoeligheid, op het etiket te vermelden, wanneer ze gebruikt worden bij de bereiding van producten, ongeacht de hoeveelheid. Hieronder vallen de glutenbevattende granen tarwe, rogge, gerst, (haver), spelt, kamut of producten op basis van deze granen. Ook melk en producten op basis van melk (inclusief lactose) vallen onder deze wetgeving. Fabrikanten kunnen op het etiket ook vermelden of een product in aanraking is geweest met of dat het sporen kan bevatten van een van deze allergenen. Deze vermelding is niet verplicht. Het is dan ook moeilijk om in te schatten wat het risico daarvan is.

Vrijstelling
Uitzonderingen op deze verplichte etiketteringswetgeving vormen de volgende ingrediënten: glucosestroop, dextrose en maltodextrine op basis van tarwe en glucosestroop op basis van gerst.
Door intensieve hydrolyse of afbraak wordt het zetmeel eerst omgevormd tot maltodextrine en vervolgens tot glucosestroop. Om deze vrijstelling te verkrijgen zijn wetenschappelijke onderzoeken ingediend bij en beoordeeld door de European Food Safety Authority (EFSA). Hieruit heeft men geconcludeerd dat het niet te verwachten is dat maltodextrine, dextrose en glucosestroop op basis van tarwe of gerst een reactie geven bij mensen met coeliakie.

Dit betekent dat er vanuit gegaan wordt dat maltodextrine, dextrose en glucosestroop op basis van tarwe gegeten kan worden door mensen met coeliakie. De vrijstelling betekent dat als een fabrikant maltodextrine, dextrose of glucosestroop op basis van tarwe of gerst heeft gebruikt hij dit niet op het etiket hoeft te vermelden.

Etiketten lezen
Het lezen van de ingrediëntendeclaratie op het etiket van een verpakt product is erg belangrijk. Het geeft informatie over de ingrediënten die zijn gebruikt bij de productie van het betreffende voedingsmiddel.
Een product bevat gluten zodra een van de volgende termen op de verpakking vermeld staat:
• tarwe, rogge, gerst
• spelt, kamut, triticale¹ 
• tarwemeel, griesmeel
• tarwebloem, tarwemout
• zemelen, grutten
• cous cous, bulgur, seitan
• roggemeel, roggebloem
• havermout, havervlokken, havermeel (tenzij afkomstig uit een glutenvrije haverketen)
• gort, gerstemoutbloem, parelgort
• muesli, cruesli
 
¹triticale is een eenjarig graangewas, dat is ontstaan door kruising van tarwe (Triticum) en rogge (Secale).

Een product bevat mogelijk gluten wanneer het een van onderstaande ingrediënten bevat:
• bindmiddel
• deegwaren, vermicelli, macaroni, spaghetti, mie
• paneermeel
• mout, moutstroop, moutextract
• plantaardige vezels (dit kan afkomstig zijn van tarwe)
• plantaardig eiwit (dit kan afkomstig zijn van tarwe)

Glutenvrije bindmiddelen
In voedingsmiddelen worden vaak bindmiddelen gebruikt. Enkele veel gebruikte, van nature glutenvrije bindmiddelen zijn:
• maïzena
• aardappelzetmeel
• guarpitmeel (E412)
• tapioca (cassave)
• arrowroot (pijlwortel)
• agar-agar
• johannesbroodpitmeel/carobe (E410)
• gelatine
• sago
• pectine
• xanthaangom (E415)

Alcoholhoudende dranken
Alcoholhoudende dranken zoals champagne, cider, port, sherry, wijn e.d. zijn glutenvrij. Gedestilleerde dranken zijn ook glutenvrij, ook al is er als grondstof een glutenbevattend graan gebruikt (brandewijn, jenever, gin, whisky e.d.). Bij destillatie gaan de gluteneiwitten niet over in het destillaat maar blijven in het residu achter. Gedestilleerde dranken op basis van wijn (cognac, armagnac, e.d.) of cider (calvados) zijn vanzelfsprekend glutenvrij. Alcoholhoudende dranken (al of niet gedestilleerd) met toevoegingen (likeuren) zullen meestal glutenvrij zijn. Let hier op de ingrediëntendeclaratie.

Niet heldere (ondoorzichtige) dranken zouden eventueel gluten kunnen bevatten, hoewel we daar op dit moment geen voorbeeld van kunnen noemen. Eventueel toegevoegde karamel kan bereid zijn uit glucosestroop afkomstig vanuit tarwezetmeel. Door karamelfabrikanten (o.a. Sethness-Roquette) is ons verzekerd dat het glutengehalte van karamel beneden de 5 mg/kg ligt. Gezien de hoeveelheden karamel die aan levensmiddelen worden toegevoegd is dit voor coeliakiepatiënten irrelevant.

Mout
Bij de bereiding van bier wordt mout gebruikt. Mout ontstaat door gerste- of tarwekorrels te laten kiemen en daarna te drogen. Een deel van het eiwit (gluten) uit de korrels wordt tijdens dit proces afgebroken. Deze afbraak is echter onvolledig, waardoor mout, moutaroma of -extract altijd nog gluten kan bevatten.

De NCV raadt daarom het drinken van bier (bereid uit mout) af, evenals het nuttigen van producten met mout of moutextract. Dit ondanks het feit dat sommige patiënten geen klachten ondervinden. Natuurlijk zijn 'bier'soorten uitsluitend bereid uit granen die niet toxisch zijn voor coeliakiepatiënten (zoals teff, quinoa, gierst etc.) wel toegestaan.

'Vernieuwd'
Wanneer op de verpakking van een product de aanduiding 'vernieuwd' staat kan dit een aanwijzing zijn dat de samenstelling van het product gewijzigd is en nu mogelijk wel gluten is gaan bevatten.

Wat betekent glutenvrij?
Glutenvrij betekent letterlijk geen gluten. Echter in de praktijk is dit niet haalbaar. De norm voor glutenvrij is vastgesteld in de Europese Verordening (EG) nr. 41/2009, waarin de  Codex Alimentarius voor glutenvrije dieetproducten is overgenomen. Lees verder >>