Coeliakie op latere leeftijd

Ouder worden en het glutenvrije dieet

Bij het ouder worden, kunnen uitdagingen ontstaan. Ook in de voeding. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat je minder gaat eten. Omdat je minder eetlust hebt of omdat er gebitsproblemen zijn of vanwege medicatiegebruik. Hierdoor is het moeilijker om voldoende vezels, vitaminen en mineralen binnen te krijgen, terwijl die wel extra belangrijk zijn. We zetten een aantal tips op een rijtje.

Coeliakie en botontkalking

Botontkalking is een van de meestvoorkomende complicaties van onbehandelde coeliakie. Veroudering zorgt bij iedereen na een bepaalde leeftijd voor verminderde botmassa. Bij mensen met onbehandelde coeliakie begint dit proces vaak eerder en verloopt het veel sneller en ernstiger. De beschadigde darm neemt essentiële voedingsstoffen voor gezonde botten slecht op. Zonder voldoende calcium en vitamine D kan het lichaam geen nieuw bot aanmaken, en wordt botafbraak niet tegengegaan. 

Daarnaast produceert het lichaam bij onbehandelde coeliakie ontstekingsstoffen die botafbraak stimuleren en botopbouw remmen. Ook kan een verstoorde hormoonhuishouding vanwege een laag lichaamsgewicht en ondervoeding meespelen. De productie van geslachtshormonen (oestrogeen en testosteron) is bij coeliakie soms verstoord, terwijl die hormonen een beschermende rol spelen voor de botdichtheid.

Lees hier meer over botontkalking

Coeliakie en de menopauze

Gemiddeld komen vrouwen in de menopauze als ze 51 jaar zijn. Globaal is deze periode te verdelen in vijf jaar voor de laatste menstruatie tot twee à drie jaar erna. Onderzoek heeft uit gewezen dat vrouwen met coeliakie eerder dan gemiddeld in de menopauze kunnen komen. Vrouwen met coeliakie die (nog) geen glutenvrij dieet volgen kunnen een kortere vruchtbare periode hebben dan vrouwen zonder coeliakie. Dit als gevolg van een laat begin van de menstruatie en een vroege menopauze. De start van het glutenvrij dieet lijkt een positief effect te hebben.

Vrouwen met coeliakie die geen glutenvrij dieet volgden ervaarden meer klachten zoals opvliegers, spier- en/of gewrichtsproblemen en prikkelbaarheid ten opzichte van vrouwen zonder coeliakie.

Lees hier het hele onderzoek

Tips

• Regelmatige follow-ups: laat je periodiek controleren door een arts (maag-darm-leverarts of internist). Dit omvat vaak bloedonderzoek (om onder andere antistoffen te meten) en een evaluatie van klachten en voedingsstatus. Voor sommige oudere mensen heeft de huisarts de voorkeur boven een bezoek aan het ziekenhuis. Na een goede overdracht door de mdl-arts of internist kan de controle gerust door de huisarts gedaan worden.
• Aandacht voor voeding: Zorg voor een volwaardig en gevarieerd glutenvrij dieet en let op ijzer, calcium, vitamine D, vitamine B12, jodium, foliumzuur en vezels. Een diëtist, gespecialiseerd in het glutenvrije dieet, kan je hier bij helpen: www.glutenvrij.nl/vind-een-dietist.
• Botdichtheid: Volgens de richtlijn wordt er een botdichtheidsmeting gedaan bij een leeftijd van boven de 50 jaar als je een verhoogd risico hebt op botbreuken. Bespreek met je arts of dit het geval is bij jou. Zorg daarnaast voor voldoende calcium, vitamine D, gewichtdragende en spierversterkende oefeningen, bijvoorbeeld wandelen of fitness.

Als je niet meer thuis kunt wonen

De overgang van thuis wonen naar het verzorgingshuis kan ingewikkeld zijn, zeker voor iemand met coeliakie. Er zijn verschillende manieren om je familielid met coeliakie te ondersteunen om deze overgang makkelijker te maken.

• Ten eerste is het ontzettend belangrijk dat het glutenvrije dieet duidelijk en schriftelijk is opgenomen in het zorgplan van je familielid. Dit kun je voor en tijdens een intakegesprek met een arts (huisarts of specialist) regelen.
• Ga daarnaast het gesprek aan met een leidinggevende, een diëtist en eventueel een kok of chef voeding of keukenmedewerkers van het verzorgingshuis. Leg uit wat coeliakie is en benadruk dat het niet om een voorkeur gaat, maar om een medische noodzaak waarbij zelfs kruimels schade kunnen veroorzaken. Vraag daarbij hoe ze kruisbesmetting voorkomen, en of maaltijden apart bereid en geserveerd worden. Benadruk vooral dat je samen wil werken.
• Let ook op signalen van terugval in de gezondheid van je familielid. Dit kan wijzen op het per ongeluk toch binnenkrijgen van gluten, en kan een reden zijn om het gesprek opnieuw aan te gaan met verzorgenden.

Diagnose op latere leeftijd

Bij sommige mensen wordt coeliakie op latere leeftijd vastgesteld. Het kan zijn dat iemand al coeliakie had maar dat niet wist. Vaak blijkt dan dat er al jaren vage klachten waren. Het lastige bij het vaststellen van coeliakie op latere leeftijd is dat sommige klachten bij coeliakie - snelle vermoeidheid, gewichtsverlies, gebrek aan eetlust, bloedarmoede – vaak worden gemist omdat ze ook deel uitmaken van het verouderingsproces.

Onderzoek heeft aangetoond dat coeliakie ook op latere leeftijd kan ontstaan. Zo worden er relatief veel mensen rond de 70-75 jaar oud gediagnosticeerd. Het kan lastig zijn om op latere leeftijd te starten met een glutenvrij dieet. Toch is het heel belangrijk voor je gezondheid om glutenvrij te eten als je coeliakie hebt, ook op latere leeftijd. 

Verhoogde risico’s bij latere diagnose

Onbehandelde coeliakie heeft op elke leeftijd gevolgen. Bij ouderen kunnen die extra groot zijn. Door darmschade worden voedingsstoffen slechter opgenomen. Dit kan leiden tot tekorten aan ijzer, vitamine B12 en D, en daardoor tot botontkalking, bloedarmoede en vermoeidheid. Langdurige blootstelling aan gluten bij onbehandelde coeliakie verhoogt bovendien het risico op andere auto-immuunziekten en neurologische aandoeningen. Gelukkig kunnen deze gevolgen grotendeels worden voorkomen door een strikt glutenvrij dieet, ook als de diagnose pas op latere leeftijd wordt gesteld.

Verder blijken ouderen met ongediagnosticeerde coeliakie een groter risico te lopen op hartproblemen door een slechte doorbloeding. In heel zeldzame gevallen heeft iemand al zo lang beschadigde darmen, dat deze niet meer kunnen herstellen. Dat heet refractaire coeliakie. Een glutenvrij dieet werkt dan niet meer. De kans op een bepaalde soort kanker is ook iets verhoogd, maar gelukkig is deze soort enorm zeldzaam.

Ook blijkt uit onderzoek dat volwassenen met ongediagnosticeerde coeliakie een verhoogd stervensrisico hebben. Terwijl mensen met gediagnosticeerde coeliakie die een glutenvrij dieet volgen, géén verhoogd overlijdensrisico ten opzichte van niet-patiënten.