De definitie glutenvrij is vastgelegd in Europese regels gebaseerd op wereldwijde richtlijnen. Bovendien is vastgelegd welke voorzorgsmaatregelen fabrikanten moeten nemen om te garanderen dat deze producten daadwerkelijk glutenvrij zijn. Hieronder volgt een overzicht van de wereldwijde, Europese en Nederlandse regelgeving op het gebied van glutenvrije levensmiddelen.
Sinds december 2014 moeten alle aanbieders van voedingsmiddelen allergeneninformatie geven over hun producten. Dit geldt voor voorverpakte producten (via het etiket) maar ook voor onverpakte producten. Dit is vastgelegd in Europese wetgeving: Verordening Verstrekking van voedselinformatie (VERORDENING (EU) Nr. 1169/2011).
De allergenenwetgeving zegt dat alle 14 allergenen duidelijk (dikgedrukt of met HOOFDLETTERS) op de verpakking vermeld moeten worden. De 14 allergenen zijn: glutenbevattende granen, ei, vis, pinda, noten, soja, melk, schaaldieren, weekdieren, selderij, mosterd, sesamzaad, sulfiet en lupine. Op etiketten zul je deze ingrediënten dus altijd met een afwijkend lettertype zien staan. En nu komt het: ook al is haver van nature glutenvrij, in de Europese wetgeving staat dat haver een glutenbevattende graansoort is en daarom moet haver in een afwijkend lettertype vermeld worden. De reden hiervoor is dat bij haver -als het niet specifiek glutenvrij is geteeld- standaard kruisbesmetting plaatsvindt met tarwe en dus met gluten.
De Codex Alimentarius Commissie (Codex) is een internationale organisatie onder de vlag van de WHO (World Health Organization) en FAO (Food and Agriculture Organization). Het doel van deze in 1963 opgerichte commissie is bescherming van de consument op het gebied van voedselveiligheid en bevordering van eerlijke handel in levensmiddelen. Momenteel zijn 189 afzonderlijke landen, plus de EU als organisatie, lid van de Codex. Tezamen vertegenwoordigen zij meer dan 99% van de wereldbevolking. De Codex ontwikkelt wereldwijd geldende normen, richtlijnen en standaarden voor voedingsmiddelen. Deze Codex-voorschriften vormen de basis voor de nationale levensmiddelenwetgeving van de landen die zijn aangesloten bij de Codex, waaronder de EU-levensmiddelenwetgeving.
In de Codex Standaard voor dieetproducten voor personen met coeliakie of een andere glutengerelateerde medische aandoening is vastgelegd dat de term glutenvrij alleen gebruikt mag worden voor producten die minder dan 20 mg gluten per kg product bevatten. Op producten met 20-100 mg gluten per kg product mag de claim ‘met zeer laag glutengehalte’ gevoerd worden. Producten met deze laatste aanduiding ‘met zeer laag glutengehalte’ zijn niet geschikt voor mensen met coeliakie. In de praktijk zien wij deze aanduiding weinig of nooit voorkomen.
Volgens deze standaard moeten glutenvrije producten die belangrijke glutenbevattende basisproducten vervangen, dezelfde hoeveelheid vitaminen en mineralen bevatten als de vergelijkbare glutenbevattende basisproducten.
Bovendien moeten glutenvrije producten met zorg worden bereid volgens Good Manufacturing Practice om kruisbesmetting met gluten te vermijden.
De AOECS (Association of European Coeliac Societies) is de overkoepelende organisatie van 41 nationale coeliakieverenigingen in Europa. Ook de Nederlandse Coeliakie Vereniging is lid van de AOECS. De AOECS heeft een glutenvrij standaard ontwikkeld die als richtlijn dient voor Europese producenten van glutenvrije producten. Producenten die aan de eisen van de AOECS-standaard voldoen, kunnen een licentie aanvragen waarmee zij naast de claim glutenvrij ook het Crossed Grain glutenvrij keurmerk op hun product(en) mogen zetten. De productieprocessen en de producten van deze leveranciers worden regelmatig door een onafhankelijke gecertificeerde keuringsinstantie onderzocht.
Producten die van nature glutenvrij zijn, zoals melk, fruit en groenten, komen niet in aanmerking voor de claim glutenvrij en het Crossed Grain keurmerk.
Ook in de Europese wet- en regelgeving staan voorschriften voor het produceren en verkopen van glutenvrije producten. We zetten de EU-verordeningen (wetten) die specifiek van toepassing zijn op glutenvrije producten voor je op een rij.
De Europese Hygiëneverordening verplicht Europese producenten van levensmiddelen om alle gevaren in kaart te brengen die de veiligheid van hun producten bedreigen, om vervolgens deze gevaren weg te nemen, zodat het product veilig geconsumeerd kan worden. Producenten moeten producten veilig maken. Sinds 2021 zijn ze verplicht kruisbesmetting met allergenen, dus ook gluten, (zoveel mogelijk) te voorkomen in alle stadia van productie; dus vanaf oogst, transport en opslag van primaire producten (landbouw (plant en dier), visserij en jacht) tot en met verpakking, transport en opslag van eindproducten.
Regels voor wanneer iets in Europa glutenvrij mag worden genoemd zijn vastgezet in de EU Uitvoeringsverordening 828/2014 betreffende glutenvrije en glutenarme producten. Deze verordening bevat voorschriften voor de voorlichting aan consumenten over de afwezigheid, of de verminderde aanwezigheid van gluten in levensmiddelen. De regelgeving onderscheidt hierin twee categorieën:
Volgens deze verordening mag op het etiket van levensmiddelen de aanduiding ‘glutenvrij’ of ‘met zeer laag glutengehalte’ vergezeld worden door een verdere vermelding:
naast ‘glutenvrij’ (minder dan 20 mg gluten/kg product) mag staan: ‘geschikt voor coeliakiepatiënten’
naast ‘met zeer laag glutengehalte’ (20-100 mg gluten/kg product) mag staan: ‘geschikt voor personen met een glutenintolerantie’
Ook mogen de volgende aanduidingen worden gebruikt:
‘speciaal bereid voor personen met een glutenintolerantie’ als deze levensmiddelen zijn geproduceerd, bewerkt of bereid om het glutengehalte van een of meer glutenbevattende ingrediënten te verlagen;
‘speciaal bereid voor coeliakiepatiënten’ als deze levensmiddelen speciaal zijn geproduceerd, bewerkt of bereid om de glutenbevattende ingrediënten te vervangen door andere van nature glutenvrije ingrediënten.
Sinds 1 januari 2024 zijn er in Nederland belangrijke allergenenregels opgesteld voor fabrikanten. Deze regels gaan over het voorkomen van kruisbesmetting en het vermelden van een risico op het etiket. Deze waren er eerder niet. Van 1-1-2024 tot 1-1-2026 was er sprake van een overgangsperiode. Per 1-1-2026 zijn fabrikanten verplicht zich aan de nieuwe regels te houden. Via de knop hieronder lees je alles over de nieuwe allergenenregels en hoe je om kunt gaan met een kruisbesmettingswaarschuwing op een etiket.
Alles over de nieuwe allergenenregels
Lees meer
https://ec.europa.eu/food/safety/biosafety/food_hygiene_en
https://ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/labelling_legislation_en
https://ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/special_groups_food/gluten_en
