Tijdens de middelbare school verandert er veel. Je gaat vaker zelfstandig op pad, eet met vrienden, sport, reist of blijft ergens slapen. Daardoor krijg je ook meer verantwoordelijkheid voor je glutenvrije dieet, en meer ruimte om zelf beslissingen te maken. Dat wil niet zeggen dat je het alleen moet doen. Samen voorbereiden, hulp vragen, je emoties mogen delen blijft erbij horen. De overgang naar meer verantwoordelijkheid kan spannend zijn. Veel jongeren zoeken naar een balans tussen veilig omgaan met coeliakie en gewoon mee willen doen met anderen.
Jongeren kunnen bang zijn om gluten binnen te krijgen. Anderen worden juist moe van alle regels en willen er soms even niet mee bezig zijn. Beide reacties zijn begrijpelijk. Onderzoek laat zien dat jongeren die een goede balans vinden tussen oplettendheid en flexibiliteit zich vaak fijner voelen dan jongeren die voortdurend bezig zijn met controle of juist risico's nemen. Opgroeien met coeliakie vraagt van een jongere niet alleen kennis over voeding, maar ook vaardigheden zoals plannen, beslissingen nemen, voor jezelf opkomen en omgaan met sociale druk. Deze vaardigheden zijn niet ineens aanwezig, en zijn nog volop in ontwikkeling in deze levensfase. Het helpt om hiermee te oefenen. Daardoor krijg je meer vertrouwen.
Veel jongeren vinden coeliakie in combinatie met sociale situaties het meest vervelend. Het kan lastig zijn om andere keuzes te moeten maken dan anderen. Misschien denk je:
Maar voor jezelf opkomen is niet hetzelfde als moeilijk doen. Er is een groot verschil. Moeilijk doen betekent dat je onredelijke eisen stelt. Voor jezelf opkomen betekent dat je duidelijk aangeeft wat je nodig hebt. Als anderen goed op de hoogte zijn waarom je geen gluten mag, kunnen ze je helpen om gemakkelijker glutenvrije keuzes te maken.
Korte, duidelijke zinnen/ vragen zijn helpend in sociale situaties om glutenvrije keuzes te kunnen maken. Veel jongeren vinden het makkelijker als ze niet steeds opnieuw hoeven bedenken wat ze moeten zeggen. Dan kunnen standaardzinnen je helpen, zoals:
Soms lijkt niet vragen op korte termijn makkelijker. Je voorkomt een ongemakkelijk moment. Je hoeft niets uit te leggen. Niemand kijkt naar je. Maar vaak ontstaat er daarna juist meer spanning: Je twijfelt of het eten veilig was, je maakt je zorgen over klachten, je voelt je boos op jezelf omdat je niets gezegd hebt, of je leert jezelf dat je eigen behoeften minder belangrijk zijn dan die van de ander. Jouw gezondheid is belangrijk genoeg om deze vraag te stellen! Het hebben van coeliakie maakt jou als persoon niet anders. Probeer jezelf af te vragen: Als een goede vriend coeliakie had, zou ik dan willen dat hij zijn gezondheid riskeerde om mij niet lastig te vallen? Waarschijnlijk niet. Waarom zou dat dan voor jou anders zijn?
Om meer vertrouwen te krijgen helpt het door dingen uit te proberen, vragen te stellen, dingen die niet goed liepen (zoals een eventuele gluteninname) te bespreken, en ervaringen op te doen. Niet door alles te vermijden. Oefen met kleine stapjes, dan wordt je zelfvertrouwen steeds sterker.
Niet iedere jongere groeit op met coeliakie. Soms krijg je de diagnose pas op latere leeftijd, bijvoorbeeld in de puberteit. Aan de ene kant kan het een opluchting zijn dat je eindelijk weet waarom je klachten had. Aan de andere kant kan het verdrietig voor je zijn dat je afscheid moet nemen van bepaald eten, spontane eetmomenten, en het gevoel gewoon mee te kunnen doen met de rest. In een levensfase waarin je meer zelf wilt gaan bepalen, moet je jezelf nu gaan aanpassen aan nieuwe gewoonten. Dit kan gevoelens van boosheid, verdriet, frustratie, weerstand en ongeloof geven. Dat betekent niet dat je het niet goed doet. Het betekent dat je bezig bent je aan te passen aan een grote verandering. Geef jezelf de tijd om nieuwe gewoontes op te bouwen.
Een veelvoorkomend risico bij jongeren die pas later de diagnose coeliakie krijgen, is dat zij zich niet altijd direct ziek voelen na het eten van gluten. Dan ontstaat gemakkelijk de gedachte: "Als ik niets merk, zal het wel meevallen." Het kan dan moeilijker voor je zijn om glutenvrij te blijven eten. Maar ook wanneer je geen directe klachten hebt, kunnen gluten een beschadiging van de dunne darm veroorzaken. Daarom blijft een strikt glutenvrij dieet de enige helpende behandeling. Het is dus niet alleen belangrijk hoe je je vandaag voelt, maar ook hoe je lichaam op de langere termijn gezond blijft.
Het kan zijn dat je wacht tot je overtuigd of gemotiveerd bent om je aan het dieet te houden. Maar motivatie werkt meestal anders. De meeste mensen raken niet eerst gemotiveerd en veranderen daarna hun gedrag. Vaak veranderen ze eerst hun gedrag en groeit de motivatie later. Daarnaast is het belangrijk om jezelf niet te vergelijken met jongeren die al vanaf jonge leeftijd glutenvrij eten. Soms lijkt het alsof andere jongeren met coeliakie er nauwelijks moeite mee hebben. Maar vergeet niet dat iemand die sinds zijn tweede glutenvrij eet vaak nooit anders echt heeft gekend. Jij moet juist oude gewoontes afleren én nieuwe gewoontes aanleren. Dat vraagt tijd, geduld en vertrouwen.
Veel jongeren met coeliakie hebben periodes waarin ze gefrustreerd, verdrietig of boos zijn. Dat hoort erbij. Acceptatie betekent niet dat je coeliakie leuk vindt. Acceptatie betekent:
"Dit is niet wat ik gekozen zou hebben, maar ik kan leren ermee om te gaan."
Praat erover met ouders, vrienden, zorgverleners of andere jongeren met coeliakie. Juist openheid maakt het makkelijker om ermee om te gaan. En het helpt dat je er niet alleen mee rond hoeft te lopen. Coeliakie doe je samen. Voor veel kinderen en jongeren voelt het alsof zij de enige zijn. Contact met andere kinderen of jongeren met coeliakie kan om deze reden helpend zijn. Dan zie je dat andere jongeren dezelfde uitdagingen hebben en leer je praktische oplossingen van elkaar.
